En weer die vlekken!

Mooie foto. Goed onderwerp. Leuke compositie. Blauwe lucht. En… vlekken. Stof!

Nepal Patan_THB6785-1-20151118w-2Hier nog niet eens zó opvallend. Heb de stofjes daarom maar omcirkelt. En het is geen probleem om deze vlekjes bij het bewerken te verwijderen.

Maar beter is het om regelmatig even je sensor schoon te maken. Scheelt je tijd. Vooral wanneer zo’n vlekje net in wat belangrijke details te zien is. Dan kan het wel eens lastig zijn om het zonder ‘schade’ te verwijderen.

Voorkomen

Nog beter is natuurlijk voorkomen. Helemaal voorkomen zal niet lukken, stof dringt door bijna alles heen. Zelfs op de sensor van een compactcamera heb ik wel eens stof gezien. Maar alle beetjes helpen.

AHA_6277-1-20081120wBij het maken van deze foto je lens gaan wisselen is natuurlijk geen goed idee. Dat geldt natuurlijk ook voor een winderige dag aan zee of in de woestijn.

Maar zelfs in rustige omstandigheden is het altijd oppassen wanneer je van lens wisselt. Zet je vervangende lens alvast klaar en draai de lensdop al los voor je je andere lens van de body haalt. Zorg dat de camera uit staat. Hou de camerabody zo vast dat de lensopening naar beneden wijst. Ontgrendel je lens en zet of leg de lens zo weg dat hij niet kan wegrollen. Daarna zet je eerst de nieuwe lens op je body voor je de lensdop op je gewisselde lens draait. Die lens is eenvoudig schoon te maken. Zelfs wanneer er regen op zou vallen. De sensor van je camera niet. *)

 

Genezen: zelf sensor schoonmaken

Wanneer je na verloop van tijd toch stof ziet op je foto, dan is er nog niets aan de hand. Het meeste stof is eenvoudig te verwijderen.

Moderne camera’s hebben vaak een functie om de sensor te reinigen. Bij Canon en Nikon vindt je deze functie in het Menu onder het ‘moersleuteltje’ (‘Setupmenu’) met als titel ‘Sensorreiniging’ of ‘Beeldsensor reinigen’. Wanneer deze functie ‘Aan’ staat zal de sensor door middel van trilling gereinigd worden. Dit kan automatisch, bijvoorbeeld bij elke keer wanneer je het toestel ‘Uit’ of ‘Aan’ zet (Nikon). Of op een door jou gekozen moment. Zet dan het toestel plat op een stevige ondergrond.

Als het stof nog steeds zichtbaar is ga dan over tot zelf sensor schoonmaken.

-Zorg dat je ergens bent waar niet al te veel stof door de lucht vliegt (douche of toilet?)
-Laad de accu helemaal op (wanneer de accu bijna leeg is kun je de functie ‘Handmatig reinigen’ meestal niet kiezen. Omdat de spiegel door de camera omhoog geklapt en het gordijn weggetrokken wordt bestaat de kans dat bij onvoldoende accuspanning het gordijn zich weer sluit en de spiegel weer dicht klapt en beschadigt).
-Zet de camera uit en verwijder de lens. Hou zoveel als mogelijk de camera opening naar beneden.
-Zet de camera weer aan
-Selecteer ‘Spiegel omhoog’ (Nikon)/ ‘Reinig handmatig’ (Canon). Je krijgt nu een korte beschrijving van wat de camera gaat doen. Onthoud dat je de spiegel weer kunt laten neerklappen door de camera straks ‘Uit’ te zetten.
-Selecteer nu ‘OK’ en druk op de ‘Ontspanknop’ (Nikon) / of druk op ‘SET’ (Canon)
-Zorg dat je een stevige blaasbalg hebt. Dus niet zo’n kleintje met een kwastje, want daarmee kun je niet hard genoeg blazen. Gebruik geen spuitbus met lucht. Dat werkt met gas en regelmatig zal daar wat vocht uit komen dat dan vlekken op je sensor geeft.
-Blaas de sensor stevig schoon. Zorg er voor dat je niet met de (meestal) hard-plastic tuit van de blaasbalg tegen je sensor stoot. En vermijd ook aanraking met de omgeving van de sensor.
-Na enkele stevige ‘blazen’ leg je de blaasbalg weg en schakelt het toestel uit. Hierdoor sluit het gordijn en de spiegel weer.
-Herbevestig het objectief.
-Zet het toestel weer aan en maak wat testshots om te zien of het stof nu verdwenen is.
-Indien dit niet zo is, herhaal dan de procedure nog eens.

Testshots

Twee dingen moet je bij die testshots in de gaten houden.
1. Zet je diafragma niet op f/20 of hoger. Ik verzeker je dat je dan altijd stof zult blijven zien. Meestal in de vorm van heel kleine zwarte puntjes.
En deze minieme stofjes zul je nooit zien op je foto’s bij normale f-standen. Dus onder de f/20.D70_DSC_2110-1-20070410w-2

2. Let op of een wat groter stofje niet de vorm heeft van een ‘donut’. Dan heb je meestal te maken met pollen. En die zitten helaas vastgekleefd op je sensor.
D70_DSC_2110-1-20070410w-3
Voor een normaal stofje dat zich niet verwijderen laat kun je een speciaal kwastje gebruiken. Daarmee kun je iets meer druk geven en dat is meestal genoeg voor het verwijderen van de wat hardnekkiger stofjes. Zorg er daarbij heel goed voor NIET de zijkanten van het sensorhuis te raken met dat kwastje. Want wanneer er vettigheid op het kwastje komt loop je grote kans dit op je sensor te smeren.

Voor vastgeplakt stof of pollen dat met deze methodes niet te verwijderen is blijft helaas niets anders over dan een zogenaamde ‘natte’ reiniging. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een speciaal reinigingsmiddel, schoonmaakdoekjes en op maat gemaakte spateltjes. Dit is allemaal te koop.

Hoewel het werken met zo’n kwastje en zelfs het ‘nat’ reinigen niet echt heel moeilijk is vinden de meesten dit echt een stap te ver en zullen ze liever hun toestel naar een vakman brengen die dit voor een paar tientjes doet. Gelukkig komt dit niet zo vaak voor.

*) Ook op sensoren van systeem camera’s als de Sony a6000 of de NEX komt stof. Maar doordat de sensor veel minder diep in de camera zit én er geen spiegel voor hangt is dit wat gemakkelijker om schoon te maken. Maar elk voordeel “hep se nadeel”, zou Cruyff zeggen. Doordat de sensor minder diep in de body ligt is het voor stof en andere ongerechtigheden ook veel makkelijker zich er op te nestelen. Dus handel met dit soort camera’s minstens zo voorzichtig als met een Spiegelreflex!

Ontmoet de fotograaf

Anton Harfst

Begeleidt de fotocursussen, fotoreizen en coachingssessies. Anton fotografeert met Nikon.
Anton Harfst: “Ik ben opgeleid als docent talen (Nederlands en Duits) en heb me in de loop van de jaren ontwikkeld tot fotograaf en fotografie-docent. Vandaag de dag komt mijn didactische opleiding mij uitstekend van pas. Geen enkele ‘leerling’ is hetzelfde. Begeleiding van enthousiaste fotografen is heerlijk om te doen.”

2 comments… add one
  • Mies Sieswerda feb 9, 2016, 5:58 pm

    Hallo Anton,

    Las zojuist je artikel over het schoonmaken van de sensor.
    Toen ik mijn Sony a6000 pas had ontdekte ik wat stofjes op mijn foto’s en ben even teruggegaan naar de jongens van Cameraland. Die hebben de stofjes van de sensor verwijderd op jouw manier. Ik heb toen gevraagd naar die natte reinigingsmethode. Die jongens bezworen mij dat nooooooit zelf te doen. Als ik mij goed herinner hadden zij het over het door niet-profs beschadigen van de coating van de sensor. Ik durf dus alleen maar op de sensor te blazen en reinig ook niet met bijv een kwastje.
    Ben ik nou te bang of valt het allemaal wel mee met die coating ? Geen stofjes te zien trouwens op dit moment. Tot volgende week op Marken.
    Mies Sieswerda

    • Anton Harfst feb 9, 2016, 6:22 pm

      Hoi Mies,

      De reactie van de jongens van Cameraland is echt overdreven. Ik heb zelf een paar maal m’n sensor ‘nat’ gereinigd zonder enig probleem. En bij Cameraland verkopen ze zelfs de spullen! Zou gek zijn wanneer je met hun spullen dan de coating van de sensor zou beschadigen.
      De vloeistof moet natuurlijk wel speciaal voor het doel zijn. En de doekjes mogen niet pluizen. Ook moeten de swabs buigzaam zijn en niet kunnen breken.
      Maar meestal zijn we veel te panisch over die sensor. Ten eerste zit je niet aan de sensor zelf, maar aan de laag die daar bovenop zit. Verder kan het veel meer druk aan dan je zou denken. Heb eens gelezen dat men bij Nikon in Japan die dingen met een soort bamboe stokjes reinigt!

      Het belangrijkste is echter dat we stof prima kunnen wegblazen en soms even zo’n droog speciaal kwastje gebruiken voor wat hardnekkiger spul. En wanneer je geen achterlijke kleine diafragma-stops gebruikt zul je alleen de grootste pluizen en draadjes zien. En wanneer je het toestel op de automaat of de P hebt staan altijd even opletten of het ding niet geneigt is om tóch voor f/22 of zo te kiezen en dan een lekkere hoge ISO erbij… Heb dat bij Sony’s wel eens zien gebeuren.

Leave a Comment