Prachtige herfstkleuren op de arctische toendra: timing is alles
Twee foto’s. De ene genomen op 3 september 2017, de andere op 31 augustus 2019. Exact dezelfde plek, dezelfde compositie, dezelfde camera en dezelfde lens. Zelfs de datum scheelt amper drie dagen. En toch… wát een verschil in sfeer en kleur op de arctische toendra.
Het ene jaar oogt het landschap warm goudgeel en oranje, twee jaar later staat diezelfde wereld in brand met dieprood en magenta. Het is het bewijs van een fotografische waarheid die we tijdens onze reizen naar Yukon en Alaska telkens weer tegenkwamen: timing is alles.
Een wereld van verschil
De aanleiding voor deze duik in ons archief was een berichtje van mijn schoonzusje eerder deze week. Ze appte dat ze op weg van Anchorage naar haar huis in de buurt van Whitehorse ‘een stukje was omgereden’ via de Top of the World Highway (TOTH). Eerst dacht ik: Wow! Dat is een eind om?! Maar zag toen dat dit ‘ommetje’ slechts 200 kilometer langer is dan de snelste route naar haar huis (1163 km via Beaver Creek versus 1372 km via TOTH en Dawson City). En geef haar eens ongelijk!
Want zelfs aan het begin van de arctische zomer, dus zonder de herfstkleuren, is het genieten om door dat prachtige landschap te rijden.
Het zette me aan het denken. Met onze fotoreisgroepen hebben we deze iconische weg tweemaal gereden. In 2017 reden we in één keer door vanuit onze overnachtingsplek in Tok. In 2019 kozen we voor een overnachting in Chicken (en nee, dat is geen grapje).
Toen ik de beelden van beide reizen naast elkaar legde, viel mijn mond open. Hoe kon dezelfde arctische toendra in een tijdsbestek van twee jaar zo extreem anders eruit zien?
Waarom drie dagen in het Noorden een wereld van verschil maken
Hoewel de kalenderdata elkaar bijna overlappen (3 september versus 31 augustus), telt in de herfst van het hoge noorden elke dag dubbel. Het gigantische kleurverschil op de arctische toendra tussen beide jaren heeft drie duidelijke biologische en klimatologische oorzaken:
1. De timing van de nachtvorst
De spectaculaire rode en magenta tinten op de foto uit 2019 worden veroorzaakt door planten zoals de bearberry (berendruif), poolwilg en dwergberken. Zodra de nachttemperaturen rond het vriespunt zakken, stopt de productie van bladgroen en maken deze planten in sneltreinvaart rode pigmenten aan.
31 augustus 2019
3 september 2017
Waarom de toendra zo extreem reageert
De kleurexplosie op de arctische toendra is een fascinerend natuurverschijnsel dat uniek is voor het hoge noorden. Omdat het groeiseizoen daar extreem kort is, moet de vegetatie razendsnel handelen om te overleven.
Zodra de dagen korter worden en de eerste nachtvorst intreedt, trekken dwergplanten zoals de poolwilg en de berendruif hun kostbare voedingsstoffen terug naar de wortels om te overwinteren. Het groene bladgroen verdwijnt, waardoor carotenen (goudgeel) en anthocyanen (dieprood) de overhand krijgen. Omdat alles zo laag bij de grond groeit om te schuilen voor de ijzige poolwinden, verandert de complete horizon in een levend schilderij.
Lees hier meer, specifiek over de Noord-Amerikaanse arctische toendra
2. De bodem als een spons
De ondergrond reageert direct op vocht. 2017 was een droog jaar met een zonnige nazomer. De mossen en vetplantjes drogen dan iets in, wat zorgt voor een doffere, meer bruinoranje tint. 2019 was juist nat en kil. De vegetatie zoog zich vol met vocht, en vochtige bladeren en mossen hebben van nature een veel diepere, intensere kleur.
3. Diffuus licht verzadigt, zonlicht reflecteert
Ook het weertype op de dag zelf speelde een cruciale rol. In 2017 brak net de zon door rond 14 uur. In 2019 reden we tegen 12 uur door een langgerekte, mistige en bijna grauwe wereld.
2019: De mistige softbox
De bewolking filterde het licht perfect. Zonder harde reflecties op de natte blaadjes zie je de pure pigmentkleur van de planten. Diffuus licht laat rood en magenta extreem krachtig van het scherm spatten.
2017: De gouden glans
Zodra de zon doorbreekt, gaan de waslaagjes op de duizenden microscopisch kleine blaadjes het witte zonlicht reflecteren. Deze lichte glans slaat de kleurverzadiging voor de camerasensor juist iets ‘blank’. Het harde licht bleekt de kleuren optisch wat uit en verschuift het spectrum naar het warme goud.
Over de Top of the World Highway
Yukon Highway nr. 9 begon kort na de Gold Rush als een pakpaardenpad vanuit Dawson City om de goudzoekers rond de Sixtymile-rivier te bevoorraden. Dit pad, destijds bekend als de Ridge Road, werd in de jaren 30 doorgetrokken tot de grens met Alaska. Pas eind jaren 40 kregen deze afgelegen gemeenschappen via de Taylor Highway definitief aansluiting op de buitenwereld. Een weg met historie, die letterlijk over de kammen van de bergen slingert.
Taylor en Top of the World Highway
Elk jaar een eigen herfstplan
Vraag aan de reisgenoten van onze fotoreizen in 2017 en 2019 welke kleur de arctische toendra op de Top of the World Highway heeft, en je krijgt twee totaal verschillende antwoorden.
De natuur trekt hier elk jaar haar eigen herfstplan, en in veel extremere mate dan we hier in de bossen gewend zijn. Mocht je ooit zelf naar het hoge noorden gaan om die kleurenpracht te beleven, realiseer je dan goed dat het weer van dat specifieke jaar bepaalt welke kleuren je ziet. Beide scenario’s zijn prachtig. En ze zijn onvergelijkbaar.
Dit fenomeen laat zien dat je als landschapsfotograaf nooit moet varen op ‘ervaringen uit het verleden’. Zelfs als je een locatie door en door kent, dwingt de natuur je telkens weer om met een frisse blik te kijken.
Dat is het absolute voordeel van herhalingsreizen: het loont om vaker naar dezelfde locatie terug te keren.
Vraag
Heb jij weleens meegemaakt dat een bekende fotolocatie een compleet ander gezicht liet zien bij een tweede bezoek? Laat het ons weten in de reacties!